Welkom

Beluister en bekijk de herkenningstune van Klinkend Erfgoed:


https://m.youtube.com/watch?v=KaGRk_Q6RRU&feature=youtu.be

Welkom op het digitale trefpunt voor klinkend erfgoed. Hier kunt u terecht voor informatie en inspiratie over klinkend erfgoed. Op deze website kunt u onder meer praktische informatie vinden over het beheer en onderhoud van:


SKEN wil werk van mensen in het land versterken

‘Een landelijk netwerk dat faciliteert en initieert, dat onderzoekt en registreert en het klinkend erfgoed in het publieke domein stevig positioneert’. Met die doelstellingen sloot voorzitter Herman Sietsma van de Stichting Klinkend Erfgoed Nederland het mini-symposium ter gelegenheid van de oprichting van de stichting af.

Het symposium vormde de start van het eerste Festival Klinkend Erfgoed, dit jaar in Nijmegen gehouden. ‘We willen elk jaar, in een andere plaats, een dergelijk festival organiseren om het draagvlak voor het klinkend erfgoed te versterken’, lichtte Sietsma eerder die middag toe. Het belang van dat draagvlak was daarvoor door Commissaris van de Koning Clemens Cornielje al uitvoerig geduid, net als door burgemeester Hubert Bruls. Op aangeven van deze laatste speelde de 17-jarige Fieke Huizenga de door haar gecomponeerde herkenningstune van de stichting op het Königorgel van de Stevenskerk.

Beleving

Als een rode draad door het mini-symposium liep het fenomeen ‘beleving’. Susan Lammers, directeur RCE, trapte ermee af. Ze noemde het luiden van de kerkklokken toen de slachtoffers van de MH17 aankwamen. ‘Hoe waardig, hoe emotioneel en hoe verbindend werkte dat’. ‘Of denk aan de miljoenen views op Youtube van het filmpje gemaakt toen Malgosia Fiebig in de Domtoren een stuk van Bowie speelde, als een in memoriam’. Dat met het verdwijnen van talloos vele kerken ook hun muzikale onderdelen teloor dreigen te gaan, maakt de vraag hoogst actueel hoe wij  toekomstige generaties echt kunnen laten ervaren wat klinkend erfgoed met je doet. ‘Hoe kunnen we’, legde Susan Lammers de vraag neer, ‘de drempels slechten, antipathie omzetten in sympathie. Een beladen lading, vaak vanuit religieuze vooroordelen, omzetten in blijheid en vrolijke gezichten?. Maar ook: hoe kunnen we andere culturen binnen ons maatschappij kennis laten maken met dit bijzondere deel van ons erfgoed? Dat is door ze erbij te betrekken, op alle mogelijke, vooral ook eigentijdse, manieren. Pas als er een ervaring, fysiek en emotioneel, ontstaat, gaat er een deur naar die wonderbare wereld van het klinkend erfgoed open. Die ervaring komt niet vanaf cd’s via de speakers, koptelefoons, niet vanuit plaatjes, niet vanuit teksten, hoe knap ook geformuleerd of gepresenteerd. Het deel worden van klank en ruimte, en dat geldt evenzeer voor klokken en uurwerken, geeft pas echt de blijvende ervaring. De emotie en daarmee de betrokkenheid en zingeving. Het zien van de instrumenten, het voelen van wat het met je doet binnen in de ruimte, of, zoals bij de klokken, buiten lopend door stad of dorp’.

De REC-directeur noemde dit een belangrijke taak voor het werkveld, de professionals, zoals restauratoren en adviseurs, de beheerders en gebruikers en de onderwijswereld. ‘Iedereen heeft een taak om dit mede helpen mogelijk te maken. Niet door af te wachten en te treuren over wat niet goed gaat, maar door actief mee te werken aan die ontsluiting. Veel betrokkenen zijn zich nauwelijks bewust van hun bijzondere rol en bijbehorende opdracht. Pas als zorg geven betekent dat de mens centraal staat en niet het object, pas dan kan het besef groeien dat wij een plicht hebben. De plicht om draagvlak te creëren, te enthousiasmeren, gastheer te zijn; motiverend en enthousiasmerend. Pas dan heeft instandhouding zin en krijgt klinkend erfgoed nieuw draagvlak in een tijd van sluitende kerken en met stomheid geslagen erfgoed.’

Jeugdcultuur

Gespreksleidster Heleen Wijgers, directeur van de Stevenskerk, gaf daarna het woord aan Reitze Smits, behalve organist en docent orgelimprovisaties ook artistiek leider van het festival Voor de Wind. Smits probeert aansluiting te zoeken bij de jeugdcultuur. ‘Het contact met een orgel moet vooral ervaring zijn. Het is beter om te laten horen wat een orgel kan, dan uit te leggen hoe het technisch in elkaar steekt. Daar zijn jongeren bij hun mobieltje ook niet in geïnteresseerd. Belang­stelling wekken voor orgels is noodzaak, anders komt er over dertig jaar niemand meer naartoe’.

Door de secularisatie is het orgel voor veel kinderen een onbekend instrument geworden, stelde hij vast. ‘Als een beiaard een sinterklaasliedjes over het dorp of de stad laat klinken, bereik je meer kinderen’. Of, nadat een organist tijdens een rondleiding door een kerk bekende melodieën had gespeeld: ‘Wat kan die man vet spelen’, aldus een jongen tegen een vriendje.

Smits benoemde drie elementen om bij de jeugd draagvlak te creëren: betrek de scholen, zorg dat er lessen worden gegeven over hoe een orgel werkt, ga daarna met de leerlingen naar een kerk en laat ze zien hoe een orgel in het echt werkt zorg tot slot, als een kers op de taart, voor een pakkende muzikale voorstelling’. Hij riep op te komen tot een landelijk netwerk om gezamenlijk projecten te starten, professioneel van opzet en gedragen door studie naar wat er al is en al wordt gedaan, en hoe dergelijke initiatieven uitpakken. 

De noodzaak om aan actief draagvlak voor het klinkend erfgoed te werken, werd vervolgens gedaan door Johan Ploegaert, oud-voorzitter van de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk. Na een inleiding op ‘de tijd’, iets waaraan wij – sinds wij als mens rechtop zijn gaan lopen – belang zijn gaan hechten, suggereerde hij de vorming van buddy’s, vrijwilligers die één op één de zorg voor een klok of torenuurwerk op zich nemen. ‘Alleen zo kan de kerkklok als dirigent van de stad of het dorp, blijven bestaan’.   

Kinderen én hun (groot)ouders

Kirstin Gramlich, cantor organist van de Grote of Lebuïnus te Deventer, sloot aan op de oproep van

Reitze Smits. Haar orgelspel op zondagmorgen is niet de enige mogelijkheid om ‘de rijkdom van het instrument’ onder de aandacht van kinderen te brengen. Zij verhaalde van haar ervaringen met het project ‘De Tovenaarsleerling’, dat zij met acteur Frank Groothof had opgezet.

‘Een keertje iets voor kinderen doen, is te comfortabel gedacht. De belangstelling voor het orgel gaat stoppen als we niet veel meer ondernemen. Als we de schoonheid van een kerk en een orgel voor kinderen zichtbaar maken, is de kans groot dat het hen raakt, want de muziek is goed, de orgels zijn fascinerend en de kerken zijn van een schoonheid die kinderen vaak niet kennen. Wie weet doet het bij een kind de wens ontstaan om een orgel te bespelen. Het hoeven niet honderden kinderen tegelijk te zijn, maar her en der wel één die het diep genoeg raakt en wil doorgaan met orgel en orgelmuziek. Dat moet ons streven zijn’. Haar kindertheater de Tovenaarsleerling was zeer succesvol, niet alleen bij de jonge kinderen, maar ook bij hun (groot)ouders. ‘En tegelijk ongelooflijk arbeidsintensief. Vooral door het vaak tot niets leidende gelobby bij andere kerken om het project over te nemen en verder te dragen’. De afwijzende houding heeft Kirstin Gramlich enorm verbaasd. ‘600 kinderen hebben de voorstelling gezien, kinderen die je anders nooit had kunnen bereiken!’ Steun kreeg zij wel van de Stichting Cultuur en School in Deventer, die een financiële bijdrage leverde onder het motto ‘zo laat je zien dat erfgoed niet saai hoeft te zijn’. Ze zei te hopen dat de Stichting Klinkend Erfgoed Nederland initiatieven als die van haar zou willen oppakken om er een landelijk vervolg aan te geven. 

Geen angst hebben

In zijn jonge jaren, in de jaren zeventig van de vorige eeuw, heeft Sjoerd van Geuns in Utrecht

het Klokkengilde opgericht. ‘Geraakt als ik met enkele vrienden was door de informele en ongedwongen sfeer waarin een klokkenluider aan ons zijn kennis en ervaring overdroeg’. Geen angst hebben voor wat kinderen het instrument zouden kunnen aandoen, noemde Sjoerd van Geuns een heel belangrijk element. ‘Geloof in de oprechte belangstelling die zij hebben. Laat hen tasten, voelen, luisteren en ervaren. Laat hen ontdekken en zo nodig ons corrigeren. Doe niet schools, maar geef de jeugd de kans zichzelf te ontwikkelen’, hield hij de zaal voor.

Want ‘wat hebben we eraan dat we orgels restaureren als er straks niemand meer op kan spelen?’, stelde gelijk daarna Lydia Vroegindeweij als vraag. Met haar project Orgelkids laat zij kinderen zelf een orgel bouwen en erop spelen. Ook zij pleitte voor ‘meer gastvrijheid’ bij speeltafels. ‘Wees niet te bang dat er iets stuk gaat. Laat kinderen het orgelspelen ervaren. Laat ze betoverd worden. Niet iedereen hoeft vervolgens organist te worden, maar mogelijk herinneren ze zich later wel dat moment als ze bijvoorbeeld in een bestuur moeten beslissen over het behoud van klinkend erfgoed’. Met de oproep “Organ-izing the future” besloot Lydia Vroegindeweij haar betoog.

Verhalen vertellen

In de daaropvolgende discussie kwam regelmatig voorbij hoe jeugd nieuwsgierig is te maken. Door de combinatie van een ‘stomme’ film met een orgelconcert, gaf Heleen Wijgers als voorbeeld. Of, maar duurder, door video-mapping, zoals in de Stevenskerk eens was georganiseerd, met vele honderden jongeren als toeschouwers. Veel te leren is er ook in het buitenland, werd opgemerkt. Vooral in Engeland is een rijke cultuur te vinden in het betrekken van de jeugd bij het erfgoed. Het goed kunnen vertellen van de verhalen is essentieel. En als het gaat om het betrekken van het onderwijs, ontzorg dan de zo belangrijke leerkrachten! Vergeet vooral niet de ouders, werd regelmatig opgemerkt, zij zijn de eerst aangewezenen om hun kinderen belangstelling voor muziek bij te brengen.

Verschillende deelnemers wezen ook op de ambachtelijke zijde van het restaureren van klinkend erfgoed. ‘Dat kan voor MBO-leerlingen een mooie verleiding zijn’.    

Vereniging Mentoren Klinkend Erfgoed

Tot slot van de avond presenteerden Rudi van Straten en Egbert Hoving een nieuwe vereniging: de Vereniging Mentoren Klinkend Erfgoed. Deze wordt gevormd door vrijwilligers die de staat gaan beoordelen van klinkend erfgoed, dat weinig of niet wordt bespeeld. Ook organisten en beiaardiers met onvoldoende kennis om zelf goed en kritisch de conditie te controleren, kunnen een beroep op hen doen. De mentoren begeven zich niet op het terrein van orgel­-adviseurs en andere deskundigen. Ze stellen globaal de instandhoudingstoestand vast, verhelpen eventueel kleine gebreken en adviseren bij grotere mankementen of storingen de eigenaar. ‘Vaak zal een globale beoordeling voldoende zijn. Het inschakelen van een gecertificeerd adviseur is dan een te zwaar middel’, aldus Egbert Hoving.

(Theo van Oeffelt)

 

You need to be a member of Klinkend Erfgoed to add comments!

Join Klinkend Erfgoed

Comments

  • Intentieverklaring Elburg
    Doelstelling studiedag mentoraat Elburg, 21-11-2015
    De doelstelling van de dag was te komen tot een conclusie, een vervolgtraject en een voornemen tot een structuur: een vereniging, een gilde of anderszins.

    De volgende kernvragen waren onderwerp van discussie:
    A. Is de concept-gedragscode volledig, bruikbaar etc.? Wat is een goede mentor?
    B. Geeft het concept-inspectierapport voldoende houvast voor de mentor? Is het nodig rubrieken toe te voegen, bijvoorbeeld over het gebruik/toegankelijkheid van het instrument?
    C. Welke toerusting is gewenst, en hoe denken we over intervisie en supervisie? Denk aan een jaarlijks bezoek aan orgelmaker voor tips, instructiemiddagen e.d.

    De vergadering heeft vastgesteld dat de voorgestelde gedragscode toereikend is,
    Dat het inspectiemodel een werkbaar handvat biedt voor de beoordeling van de onderhoudstoestand van het instrument,
    Dat een vakkundige toerusting gewenst is waarbij kritisch wordt gekeken naar het functioneren van de betreffende mentor en de aangeleverde technische rapportages,
    Dat voor een collegiale toetsing op gezette tijden een ontmoetingsmoment gecreëerd dient te worden tussen professionals uit de orgelwereld en de mentoren.
    Dat er behoefte bestaat aan een landelijke koepelorganisatie waar de mentoren bij aangesloten dienen te zijn en waarbinnen de bovengenoemde zaken geagendeerd worden.

    Aldus vastgesteld, Elburg, 21/11/2015
  • Inspirerende studiemiddag op 21/11/2015 voor mentoren klinkend erfgoed in Elburg heeft geleid tot een intentieverklaring om te komen tot een landelijk netwerk. De gedragscode is elders op deze site te vinden. Een werkgroep gaat nu de start van een vereniging voorbereiden.
This reply was deleted.

Klinkend erfgoed in een nieuwe omgeving

Door voortschrijdende ontkerkelijking worden meer en meer kerkgebouwen aan de erediensten onttrokken en komt klinkend erfgoed in een nieuwe omgeving terecht. De kerkelijke organisatiestructuur wordt vervangen door particuliere organisatievormen, soms lokaal, vaak regionaal en soms zelfs nationaal van karakter. De nieuwe eigenaren krijgen te maken met tal van vragen over de instandhouding van deze bijzondere objecten, vaak zonder dat daar lokaal voldoende kennis over aanwezig is. Van de nieuwe opdrachtgevers wordt verwacht dat zij beschikken over voldoende kennis van zaken en dat belangrijke informatie over de instandhouding van het klinkend erfgoed snel en gemakkelijk te vinden is. Denk daarbij aan informatie over het beheer, de instandhouding, het gebruik en de toegankelijkheid.

Historische orgels restaureren: volg de weg van de wind

Orgels zijn zeer complexe instrumenten met veelsoortige onderdelen en ook veelsoortige materialen. Het samenspel van houten en metalen orgelpijpen, de klavieren, het mechaniek, de windladen, de orgelkas en de windvoorziening geeft elk orgel een eigen, uniek geluid. Wat komt er allemaal kijken bij het restaureren van een historisch orgel?

Nergens ter wereld zijn meer orgels per vierkante kilometer te vinden dan in Nederland. De oudste exemplaren dateren uit eind vijftiende eeuw. Om de kennis te bundelen, hoe historische pijporgels te restaureren, is besloten een uitvoeringsrichtlijn op te stellen. De richtlijn beschrijft per specifiek onderdeel de wijze van restaureren.

Ingegaan wordt op de restauratie van de verschillende onderdelen van orgels, zoals windladen, pijpwerk, klaviatuur, tractuur en kas. Bijzonder is dat ook gekozen is voor een onderdeel ‘klank, intonatie en stemming’.

‘Bij de volgorde in de beschrijving van de onderdelen heb ik de weg van de wind gevolgd’, licht auteur van de richtlijn, en orgeladviseur Henk Verhoef, toe. ‘Vanaf de balgen, waar de wind wordt gemaakt, tot aan de plaats van de organist’.

Restauratieladder

Bij elke restauratie-ingreep is de zogenoemde restauratieladder leidend. Henk Verhoef: ‘Bij onderhoud en restauratie worden daarbij als uitgangspunten gehanteerd: allereerst beperk de ingreep tot “zo veel als nodig en zo weinig als mogelijk”, voer de ingreep degelijk uit, om de volgende ingreep zo lang mogelijk uit te kunnen stellen, zorg dat de ingreep fysiek, materiaal-historisch en visueel passend is binnen de gegeven situatie en tot slot, vervang bij voorkeur met hetzelfde materiaal of materiaal met dezelfde eigenschappen en/of dezelfde techniek’.

Behalve de behandeling van de fysieke onderdelen van een pijporgel, gaat deze richtlijn ook in op de klank. ‘We vinden het van groot belang’, benadrukt Henk Verhoef, ‘dat er aandacht is voor samenhang in de aanpak. Dus bijvoorbeeld eerst zorgen dat de windladen in orde zijn voordat je gaat werken aan de pijpen en de klank.’

Voor meer informatie zie www.stichtingerm.nl

 

Activiteiten

Willem Tanke left a comment for Willem Tanke
"Every organist should be a member of Stichting Klinkend Erfgoed Nederland. "
Sep 27
Gideon Bodden and Willem Tanke joined Klinkend Erfgoed
Sep 22
Klinkend Erfgoed published an article
Op zondag 11 september 2016 houden tussen 12 en 13 uur de luidklokken van elf kerkgebouwen een esta…
Aug 31
Dianne Ellison is now a member of Klinkend Erfgoed
Aug 29
More…

Op de hoogte blijven?

Als u 'lid' wordt van deze website - dat gaat heel eenvoudig via de SIGN UP rechtsboven op deze pagina-  blijft u op de hoogte van nieuws op de website maar kunt u ook informatie kwijt op het forum of vragen stellen over klinkend erfgoed.

Stichting Klinkend Erfgoed Nederland

De Stichting Klinkend Erfgoed Nederland (SKEN) streeft ernaar alle Nederlanders te duidelijk te maken dat het klinkend erfgoed verbindt. Dat luidklokken, carillons, torenuurwerken en orgels betekenis hebben voor jong en oud en voor autochtone en allochtone inwoners van ons land. Want luidklokken, mechanische uurwerken, carillons en pijporgels staan onder grote druk. Veel kerken worden onttrokken aan de eredienst en worden getransformeerd, of zijn in afwachting van een nieuwe functie. Daardoor verdwijnt de tijd die de torenklok aangeeft, worden de klokken niet meer geluid en dreigen de  orgels en carillons hun, vaak eeuwenoude, stem te verliezen. SKEN heeft als doelstelling:

  • Het bevorderen van interesse bij jong en oud 
  • Aandacht voor goed beheer en behoud
  • Het laten functioneren of klinken van dit erfgoed

Het bestuur van de stichting wordt gevormd door:

  • Herman Sietsma, voorzitter (Vereniging Orgelbouwers Nederland); 
  • Bert Willems, secretaris (Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk);
  • Cees Tishauser, penningmeester (Vereniging Vrienden Museum van het Nederlandse Uurwerk en Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk);
  • Marlo Reeders, lid (directeur Stichting Grote Kerk Naarden);
  • Heleen Wijgers, lid (directeur Stichting Stevenskerk Nijmegen);
  • Michiel Zonnevylle, lid (voorzitter Vereniging Beheerders Monumentale Kerkgebouwen).

Nieuws

Klinkend Erfgoed published an article
Op zondag 11 september 2016 houden tussen 12 en 13 uur de luidklokken van elf kerkgebouwen een esta…
Aug 31
Klinkend Erfgoed published an article
Orgels zijn zeer complexe instrumenten met veelsoortige onderdelen en ook veelsoortige materialen.…
Apr 13
Klinkend Erfgoed published an article
Orgels, klokken: ze blijven alleen in goede staat als ze worden gebruikt. Daarnaast: af en toe moet…
Feb 28
Klinkend Erfgoed published an article
Van klokkentoren naar huisuurwerk

In de 17de eeuw lieten eigenaren van buitenplaatsen hun eigen kl…
Feb 15
More…

De klokkengieter aan het werk