Nederland orgelland

Nederland is een echt orgelland. Geen ander land ter wereld telt meer orgels per vierkante kilometer. Vele honderden zijn monumentale instrumenten, sommige enkele eeuwen oud. Andere zijn uit de twintigste eeuw, of nog tamelijk nieuw. Al die orgels zijn enerzijds kunstvoorwerpen, die liefst met rust gelaten willen worden, anderzijds muziekinstrumenten, die gebaat zijn bij regelmatig gebruik. Bij goed beheer is er een balans tussen zorgvuldig behoud van het kunstvoorwerp en regelmatig gebruik als muziekinstrument. Dan kan een orgel generaties mee, zonder grote restauraties of kostbare ingrepen

 

Orgelrestauratie: een vak apart

Een werkgroep van orgelbouwers, opdrachtgevers en overheden is onder leiding van de ERM gestart met het maken van een uitvoeringsrichtlijn voor het onderhouden en
restaureren van historische orgels. Hiermee wil men duidelijkheid geven over de
beste manier waarop werkzaamheden aan een orgel plaats kunnen vinden. Dat is van
belang voor de orgelrestauratoren zelf, want borgt de minimale kwaliteit van het
werk. Maar het geeft ook duidelijkheid vooraf aan de opdrachtgever van het werk. De
uitvoeringsrichtlijn geeft immers een duidelijke uitleg van alle werkzaamheden en
kan daarmee als een goede basis dienen voor opdrachtgevers voor de opdrachtverlening en de daarmee gemoeide kosten. Eind 2015 wordt het ontwerp van de
uitvoeringsrichtlijn gepubliceerd op www.stichtingERM.nl<http://www.stichtingERM.nl>
Iedereen kan dan kennis nemen van de uitvoeringsrichtlijn en zijn opmerkingen
insturen voordat de richtlijn definitief wordt.

Meer weten? Stuur een mail naar
walter.dekoning@stichtingERM.nl

Eerstelijns onderhoud van orgels

Voor de dagelijkse gang van zaken rond een orgel is het essentieel dat er een ter zake kundige persoon is, die het orgel namens de eigenaar beheert. Hij of zij is liefst iemand die het orgel kan bespelen, omdat zaken die niet in orde zijn in het algemeen tijdens het spelen naar voren komen. Hij of zij heeft geregeld contact met de eigenaar en maakt afspraken over zijn taken en verantwoordelijkheden.

Schoonmaken van orgels

In vroeger tijd werden orgels dikwijls en voor grote bedragen schoongemaakt, soms elke tien jaar. Het is de vraag of dat altijd nodig is (geweest). Er moet wel heel veel stof en vuil in een orgel zijn opgehoopt voordat dit echt tot problemen leidt. Afgezien van bouwstof, dat een heel eigen probleem vormt, is er dan ook geen graadmeter om te kunnen bepalen wanneer het tijd is om een orgel schoon te maken. Als vuistregel is een periode van eens in de 35 à 40 jaar te hanteren. Bij zeer intensief gebruikte gebouwen eens in de 30 jaar. Of schoonmaak echt nodig is, moet worden bepaald door de orgeladviseur of de orgelmaker.

Zinnig is wel om eens in de tien jaar de looppaden in het orgel te stofzuigen, net als de ruimte waar de balgen staan. De plaats waar de windmotor lucht aanzuigt moet tweejaarlijks worden gereinigd.

Schoonmaak van een orgel, ook wanneer het alleen om de looppaden gaat, moet deskundig gebeuren, maar het is ook werk waarbij vrijwilligers veel kunnen doen. Als eigen mensen een deel van het werk doen, kan een flinke besparing op de kosten worden bereikt. Daar is niets op tegen wanneer dit goed gecoördineerd en gecontroleerd wordt door een orgelbouwer of adviseur.

Lees meer in de waaier Zorg voor uw orgel. U kunt de gratis waaier bestellen door hier te klikken

Het beheer van orgels

Ideaal is wanneer de organist van de kerk tegelijkertijd beheerder van het orgel kan zijn. Wanneer geen ter zake kundige speler aan het orgel verbonden is, kan de organist van een naburig kerkgebouw de taak van beheerder op zich nemen. In een ander geval kan het misschien een lid van het kerkbestuur zijn, of iemand van buiten de organisatie.

Lees meer in de waaier Zorg voor uw orgel. U kunt de waaier bestellen door hier te klikken

Multifunctioneel gebruik van een kerkgebouw

Steeds meer kerken zijn - naast of in plaats van kerkdiensten - in gebruik voor andere activiteiten. Als het gebouw een monumentaal orgel heeft, is het altijd de vraag in hoeverre die activiteiten zich daarmee verdragen.

Het spreekt vanzelf dat alle fysieke schade aan het orgel moet worden voorkomen. Het orgel is wat dat betreft net als andere kostbare voorwerpen in het gebouw. Er hoort geen feestversiering aan de orgelkas, niet met punaises en evenmin met plakband. Emmers water en nattigheid moeten ver van het orgel en het balkon blijven. Geluidsboxen kunnen de kas beschadigen en sommige muzieksoorten zijn zo luid, dat de orgelpijpen van hun plaats trillen. Lampen worden warm, dus houd ze op voldoende afstand van het orgel. Frontpijpen zien er heel robuust uit, maar hebben een dunne wand van zacht metaal; ook een klein voorwerp dat er tegenaan slingert, maakt meteen een grote deuk.

Bij dansfeesten of feestelijke maaltijden kan er veel vocht en damp in de lucht komen. Is dat niet langer dan een paar uur, en kan er goed geventileerd worden, dan hoeft dat niet schadelijk te zijn. 

In de winter is de schade uit een andere hoek te verwachten, omdat de ruimte dan in het algemeen voor het feest verwarmd zal moeten worden, wat tot grote droogte leidt. Ook wat dat betreft is het zaak de tijdsduur van de belasting te beperken. Een dagdeel verwarmen zal nauwelijks kwaad kunnen, een lange periode intensief verwarmen is ongewenst.

You need to be a member of Klinkend Erfgoed to add comments!

Join Klinkend Erfgoed

Lebuinuskerk, Deventer

Sauerorgel Orgelpark, Amsterdam

Waaier zorg voor uw orgel

Wat is goed onderhoud? Wat doe je wel en wat doe je niet? Het Platform Klinkend Erfgoed heeft een handige waaier met bladen uitgegeven over het dagelijks beheer van orgels. De waaier geeft een overzicht van de zaken die een beheerder kan tegenkomen, beschrijft problemen die er kunnen spelen - denk aan de effecten van verwarmen, vochtproblemen, stof of het multifunctioneel gebruik van het gebouw - en geeft adviezen.

Klik hier om de waaier te bestellen

Orgels in beeld en geluid

Een bezoek meer dan waard: 

Het nationaal orgelmuseum www.mationaalorgelmuseum.nl

In beeld en geluid:

Orgels en de jeugd

Het Orgelpark - Amsterdam

Bovenkerk "Tour langs de 4 orgels' - korte documentaire

Springdance - Hans-Martin Limberg voor orgel &  slagwerk

 

Links naar websites

Landelijke  en Europese websites:

Het ORGEL www.hetorgel.nl

Orgels in de databank van Piet Bron:  http://www.orgbase.nl/

De orgel archieven: http://www.utrechtsorgelarchief.nl/

Het Rijks monumentenregister:  http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php

Orgelnieuws www.orgelnieuws.nl

De orgelvriend www.orgelvriend.nl

Orgelagenda www.orgelagenda.nl

Regionale websites:

De Brabantse orgelfederatie www.brabantorgel.nl

De stichting Utrecht orgelland www.utrechtorgelland.nl

De stichting organum Frisicum www.organumfrisicum.nl

Haags orgelkontakt http://www.haagsorgelkontakt.nl